Bilgi Evleri Tanıtım Filmi

 

Çocuğa Sınır Koyma

altÇocuklar içinde yaşadığımız dünyanın, toplumun kurallarını anlamak isterler. Sorumluluklarını, başkalarının gözündeki yerlerini, kurallar konusunda ne kadar ileri gidebileceklerini, kuralları çiğnedikleri yerde de neler olabileceğini öğrenmek isterler ve bunun için sürekli denemeler yaparlar.  İşte çocuğa koyduğumuz sınırlar  bu öğrenme ve keşfetme sürecinde çok önemli rol oynar. Fakat gönderilen mesajların tutarlı ve net olması son derece önemlidir. Eğer verdiğimiz mesajlar net değilse ve ebeveynin davranışları tutarlı değilse kurallar ve sınırlar işlemez hale gelebilir.

Çocuklar araştırmacıdır ve bu araştırma sürecinde ihtiyaçları olan her şeye de sahiptirler. Küçük yaştan itibaren koyduğumuz kuralları deneyip, keşifte bulunur, çevrelerinde olan bitenle ilgili sürekli gözlem yapar gözledikleri şeyleri taklit eder, neden-sonuç ilişkisi kurup bunu akıllarında tutarlar. Çocukların bu keşif sonucunda elde ettikleri bilgiler ebeveynlerin beklediklerinden farklı çıkabilir. Çünkü çocukların araştırmaları onlara söylenenlerle değil, yaşadıklarıyla şekillenir.

Çocuklar ebeveynleriyle ilişkilerinde ne kadar güç sahibi olduklarını da onları ne kadar kontrol edebileceklerini de yaptıkları keşifler sayesinde öğrenirler.  Yapacaklarını yapıp sonuçlarını gözlemeye başlarlar.  Burada kontrol kimin elindedir? Ne kadar ileri gidebilirim? Fazla ileri gidersem ne olur? Gibi sorular sorarak bunlardan aldığı cevaplar doğrultusunda da hareketlerini şekillendirirler. 

Aileler çocuklarını kontrol ederken genelde üç eğitim modeli uygularlar. Bunlar: yumuşak yaklaşım, demokratik yaklaşım  ve cezacı yaklaşım. Sizlere bu üç yaklaşımı bir örnekle açıklamak istiyorum.

Üç ebeveyn parktaki bankta oturmuş, oynayan çocuklarını seyretmektedirler. Annelerden biri, oyunun kontrolden çıkmakta olduğunu fark eder. Çocuklar kaydırağın tepesinde itişmeye başlamışlardır.
“Ali, tehlikeli işler yapıyorsunuz bence” dedi annesi. “Bir yeriniz acıyabilir. İtişmeseniz daha iyi olacak”

“Dikkat ederim anne” dedi Ali.

“Biliyorum, tatlım. Ama sen öyle itiştikçe ben endişeleniyorum. Yapmazsan memnun olurum.”

Ama Ali ve çocuklar itişmeye devam ettiler.

Hande’nin babası bu itişme oyununun tehlikeli olduğunu düşünüyordu. “Hande” diye bağırdı. “Ali’nin annesi ne dedi, duymadın mı? İtişmeyi kes, yoksa tokadı yiyeceksin.”

“Tamam” dedi Hande. Ama biraz sonra yeniden başladılar. Bu durum Bora’nın annesinin dikkatini çekmişti

“Bora biraz gelir misin?” dedi. Bora yanına gelince annesi kesin ve kararlı bir sesle, “Kaydırağın tepesinde itişmeden oynamak mı istersin, yoksa başka bir yerde mi oynamak istersin? Diye sordu.

“İtişmeden oynayacağım” dedi Bora.

“Teşekkür ederim”. Bora oyununa döndü ve kimseyle itişmeden oynamaya başladı.

Biraz sonra sert bir çarpma sesi ve çığlıklar yükseldi. Ali Hande’yi itmiş; Hande başını kaydırağa çarpmıştı.

“Kafana sokmak için ne yapmam gerekiyor” diye bağırdı Ali’nin babası. Poposuna birkaç şaplak attı. “Dersini aldın mı artık?” Babası korkunç bir yüz ifadesiyle oğluna baktı, sonra banka oturdu. Ali poposunu ovuşturarak oyununa döndü.

Kafası şişmiş olan Hande’de oyuna katıldı. Ama daha iki dakika bile geçmeden Hande yine bağırmaya başladı. “Yine itti!” diye bağırarak Ali’yi gösteriyordu.

“Seni arsız!” diye bağırdı Ali’nin babası. “Yeter artık!” Ali’ye daha sert vurdu, onu yakasından tutup eve götürdü.

Ebeveynlerin her biri çocuklarının davranışlarına sınır koymaya çalıştılar ama sadece biri başarılı oldu. Ali’nin babası cezacı yaklaşımı uyguladı. Sınırları kesindi ama yöntemleri çok sert ve saygısızcaydı. Ali sonunda isyan etti. Hande’nin annesi yumuşak yaklaşımı uyguladı. Yöntemleri saygılıydı ama sınırları kesin değildi. Hande, annesinin isteklerini görmezden geldi. Bora’nın annesi demokratik yaklaşımı uyguladı. Arkadaşlarının aksine, Bora uzlaşmayı tercih etmişti. [1]

Her model; çocukların nasıl öğrendiği, ebeveynlerin eğitim sürecindeki rolü, güç ve sorumluluğun ebeveynlerle çocuklar arasında uygun biçimde dağılmış olmasına bağlı olarak ortaya çıkmıştır. Bu modellerin her biri; işbirliği, sorumluluk ve onaylanan davranışlar hakkında farklı dersler verir.



[1] Mackenzie, Robert J., Çocuğunuza Sınır Koyma, Yakamoz yayınları,2012, s.44 (örnekteki isimler Türkçeleştirilmiştir)